W roku 2026 ,,Lalka” Bolesława Prusa na nowo będzie na językach. Zanim do kin i na streamingi trafi film i serial o Wokulskim i Łęckiej, już dziś można przenieść się w XIX wiek i wyruszyć śladami bohaterów. W tym artykule znaleźć można gotową trasę, w sam raz na wiosenne lub letnie popołudnie, która składa się z miejsc realnie występujących w powieści Bolesława Prusa. Jest to więc zupełnie darmowa okazja, by poznać Warszawę od strony, o której rzadko się mówi.
Cała trasa została podzielona na dwie części. Na dole tej strony znajduje się mapa, która przedstawia drogę między każdymi, omawianymi punktami.
Część pierwsza – trasa od Podwala do domu Rzeckiego
W tej części trasy, która rozpoczyna się na Starym Mieście będzie można zobaczyć handlową stronę Warszawy. Znajdowały się tu siedziby sklepów, opisywane na łamach powieści. Nie zabrakło także ważnych miejsc spotkań, takich jak kościoły, pałace, czy gmach Teatru Wielkiego.
A. Podwale – początek kupieckiego świata
To tutaj zaczynamy ten XIX-wieczny spacer. Podwale, jak sama nazwa wskazuje, to obszar znajdujący się pod murami (wałami) chroniącymi główną część miasta. Bez wskazywania dokładnego adresu, Prus umieścił tutaj sklep niemieckiego kupca – Mincla, który przez wiele lat opiekował się Ignacym Rzeckim i wtajemniczał go w świat kupiectwa.
B. Pałac Paca – miejsce słynnego procesu
Aktualnie mieści się w nim siedziba Ministerstwa Zdrowia. W czasie trwania ,,Lalki” Rzecki obserwował tutaj licytację kamienicy, ponieważ znajdował się tu Sąd Okręgowy.
C. Dzwonnica kościoła św. Anny – szansa na niecodzienny widok na Warszawę
Następnie, warto pokierować się w stronę Placu Zamkowego i odwiedzić taras widokowy przy kościele św. Anny. Można z niego zobaczyć część scenerii „Lalki” – spory fragment Krakowskiego Przedmieścia i odwiedzone już wcześniej Podwale.
D. Teatr Wielki – miejsce, gdzie życie Wokulskiego zmieniło się na zawsze
Uciekając na chwile z głównej arterii, oczom rzuca się budynek Teatru Wielkiego. Prawdopodobnie 24 marca 1877 roku, Wokulski w czasie trwania spektaklu zobaczył w tym budynku po raz pierwszy Izabelę Łęcką.
E. Pałac Jabłonowskich – miejski ratusz i miejsce bankietów
Znajdujący się naprzeciwko teatru pałac pełnił w XIX wieku rolę miejskiego ratusza. W czasach „Lalki” odbywały się w nim odczyty i bale. Pod koniec stycznia 1879 roku bawił się tu Wokulski.
F. Kościół Karmelitów – perła architektury sakralnej w Warszawie
Jeden z niewielu budynku, który można oglądać w prawie niezmienionym kształcie. W kościele tym w Wielką Sobotę Stanisław Wokulski rozmawiał z Łęcką oraz spotkał dwie kobiety, którym wkrótce pomógł – Mariannę i panią Stawską.
G. Hotel Europejski – ekskluzywne miejsce na mapie stolicy
To tutaj Wokulski wydał uroczysty bankiet z okazji poświęcenia nowego sklepu otwartego przy Krakowskim Przedmieściu
H. Skwer ks. Jana Twardowskiego – symboliczne miejsce ku pamięci Bolesława Prusa
Piękny park położony w sercu Warszawy. Oczywiście nie nosił tej nazwy w XIX wieku. Znajduje się na tej liście ze względu na pomnik Bolesława Prusa, który został postawiony w 1977 roku. Miejsce jest nieprzypadkowe, ponieważ mieściła się tutaj redakcja „Kuriera Warszawskiego” z którym autor Lalki wiele lat współpracował.
I. Krakowskie Przedmieście 7 – gdzie przeszłość łączy się z teraźniejszością
Od maja 1878 roku w tym domu funkcjonował powieściowy sklep galanteryjny Wokulskiego, czyli „J. Mincel i S. Wokulski”. W bramie znajduje się tablica informacyjna o Ścieżce Literackiej „Lalka”, a w podwórzu, przy wyjściu z bramy po lewej stronie widać miejsce po oficynie, w której ostatnie półtora roku swego życia spędził Ignacy Rzecki. Współcześnie, w oczy rzuca się funkcjonująca ciągle księgarnia im. Bolesława Prusa z pięknymi, kolorystycznie ułożonymi książkami na witrynie.
Poniżej znajduje się odnośnik, dzięki któremu można zobaczyć zapowiedź nowego filmu „Lalka”. Ukaże się on w kinach 30 września 2026 roku. W rolach Izabeli Łęckiej i Stanisława Wokulskiego zobaczymy Kamilę Urzędowską i Marcina Dorocińskiego.
Część druga – od bram Uniwersytetu po Łazienki Królewskie
Ta część trasy opuszcza już powoli Stare Miasto i kieruje się w stronę, znaną z zabytkowych kamienic opisywanych w „Lalce”. Bogate rodziny żyjące w tych miejscach, korzystały z pobliskich parków i ogrodów, na których kończy się ta podróż.
A. Uniwersytet Warszawski – szkoła Prusa i Wokulskiego
W Szkole Głównej, bo tak w czasach Bolesława Prusa nazywała się ta uczelnia, studiował Wokulski. Na budynku Instytutu Archeologii znajduje się tablica upamiętniająca istnienie Szkoły Głównej, a na Gmachu Polonistyki tablica poświęcona Bolesławowi Prusowi, który również był tutaj studentem.
B. Kościół Św. Krzyża – jeden z najważniejszych kościołów w Warszawie
W kościele na filarze prawej nawy znajduje się tablica ku czci Bolesława Prusa. W akcji powieści Baronowa Krzeszowska zamówiła tutaj trzy msze w intencji swojego męża, aby do niej powrócił, co zakończyło się powodzeniem.
C. Plac Trzech Krzyży – charakterystyczny punkt miasta
Kościół św. Aleksandra, który jest charakterystycznym obiektem w tej okolicy, został po II wojnie światowej zrekonstruowany w takiej postaci, jaką mógł widzieć Rzecki, Wokulski i sam Prus. Idąc od strony Starego Miasta do kamienicy Łęckich na ulicy Kruczej, zawsze trzeba było przejść przez Plac Trzech Krzyży.
D. Hoża 19 – ważny adres dla „Lalki”
Pod numerem 25, dzisiejszy adres to Hoża 19, mieszkał od 1885 roku do początku lat dziewięćdziesiątych Bolesław Prus. To właśnie w tym mieszkaniu pisał „Lalkę”.
E. Ulica Krucza – obraz na kamienicę Państwa Łęckich
Dobrze znane z codziennych przechadzek domy na Kruczej posłużyły Prusowi do stworzenia „Kamienicy Łęckich”. Nie ma określonego adresu, pod jakim mieszkała Izabela, więc będąc na ulic Kruczej, pozostaje ogólne wyobrażenie tego jaką okolice odwiedzał Wokulski udając się do mieszkania ukochanej.
F. Park Ujazdowski – początek miejskiej zieleni
Zanim z centrum miasta trafi się do Łazienek, warto przejść przez Park Ujazdowski. Huśtawki, karuzele, namioty cyrkowe – takie rozrywki czekały tutaj na warszawiaków w okresie wielkanocnym w XIX wieku. Jednemu z takich festynów przyglądał się tu Stanisław Wokulski.
G. Ogród Botaniczny – park, o którym nie wolno zapominać
Przed samymi Łazienkami trzeba jeszcze odwiedzić nieco mniej znany ogród botaniczny. Bilet wstępu nie kosztuje dużo, a obecna tam roślinność zdecydowanie jest warta zobaczenia. Wspomniany w powieści ,,Lalka” zagadkowy „okrąglak” to najprawdopodobniej ruiny Świątyni Opatrzności Bożej, a właściwie ruiny części jej fundamentów, które można zobaczyć właśnie w ogrodzie botanicznym.
H. Łazienki – zakończenie spaceru w królewskim stylu
Ostatnim przystankiem na trasie jest chyba najbardziej popularny park w całej Warszawie, czyli Łazienki Królewskie. Można oglądać tu wiele obiektów, które na łamach powieści odwiedzał kilkakrotnie sam Wokulski. Filigranowe ławki, na którym mogła przesiadywać panna Izabela, majestatyczny pałac na wodzie, pomarańczarnia, czy antyczny amfiteatr.
Poniżej odnośnik do oficjalnej zapowiedzi miniserialu netflixa – „Lalka”. W rolach głównych Tomasz Schuchardt i Sandra Drzymalska. Premiera tej produkcji planowana jest jesienią 2026 roku.
Mapa trasy – wszystkie punkty wycieczki pod ręką
Poniżej znajduje się mapa z całą trasą i zaznaczonymi po kolei punktami, które zostały opisane wyżej. Po kliknięciu w poszczególną pinezkę, również ukażą się opisy danych miejsc, więc można wygodnie podróżować z tą mapą w swoim telefonie i mieć wszystko pod ręką.
Podsumowując, Warszawa XXI wieku nie zapomniała o swojej przeszłości. Wręcz przeciwnie, docenia ją i pielęgnuje. Ta przygotowana trasa jest tego idealnym przykładem. Pozwala nie tylko przenieść się w czasie i zbliżyć do tego, o czym pisał Prus, ale także porusza do myślenia o tym, jak zmieniło się całe miasto na przestrzeni lat. Miejmy nadzieję, że sporą część miejsc, które zostały wymienione wyżej, będzie można zobaczyć na kinowych ekranach już tej jesieni!
Bibliografia:
Warszawa – oficjalny portal miasta, https://um.warszawa.pl/, dostęp 24.03.2026.
Wikipedia: Wolna encyklopedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Strona_g%C5%82%C3%B3wna, dostęp 24.03.2026.
